الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )
34
رسائل شيخ انصارى ( فارسى )
حاكم به حسن ترك است ، البته بنا بر ( پذيرش ) اولى بودن رفع مفسدهء ملزمه از جلب مصلحت غير ملزمه و اخبار گذشته نيز ظاهر در اين معنا ( يعنى اولى بودن رفع مفسدهء ملزمه از جلب منفعت غير ملزمه است ) و لذا از آنها در حسن احتياط استفاده مىشود . يك توهّم و دفع آن توهّم نشود كه لازمه اين بيان ( حسن الاحتياط بالترك ) مستحسن نبودن احتياط است در موردى كه شىء احتمالا از عبادات مستحبّه است ، بلكه حسن احتياط در ترك است چرا كه ممكن است در واقع عمل مزبور ( مستحب نباشد ) ، پس آوردنش تشريع باشد زيرا حرمت تشريع تابع تحقق و وجود آن است ( يعنى : هركجا بدعت تحقق يافت حرام است ) و در عبادتى كه احتمالا مستحب است ، چنانچه شخص آن را به احتمال عبادت بودن و به انگيزهء اين معنا بياورد ، اساسا موضوع تشريع محقق نمىشود تا حرام بوده و در نتيجه امر به آن مردّد ميان استحباب و حرمت باشد و لذا گاهى حتى احتياط نمودن و انجام عملى واجب است ( با اينكه احتمال مزبور يعنى حرمت با بيانى كه گذشت در آن داده شود ) مثل به چهار جانب خواندن نماز و يا گذاردن نماز در دو لباس مشتبه و غير اين دو مورد ، كه توضيح بيشتر اين مسئله خواهد آمد . ( تشريح المسائل ) * مقدمة بفرمائيد روايات اوامر احتياط بر چند قسماند ؟ بر دو قسماند : 1 - رواياتى كه دلالت دارند كه احتياط مقدّمه احراز واقع است و نجات از هلاكت و اين همان معنا و فلسفه رجحان است . 2 - و رواياتى كه دلالت دارند بر اينكه در نفس مشتبه مفسده غير ملزمه وجود دارد . * مراد از مطلب اخير چيست ؟ اين است كه مكلف با ارتكاب مشتبه ، به ارتكاب حرام قطعى نزديك مىشود چرا كه ارتكاب به آن در نظرش آسان مىشود . حال : نفس ارتكاب مشتبه ، مفسدهء غير ملزمه دارد . ترك مشتبهى كه مفسدهء غير ملزمه دارد ، رجحان و استحباب ذاتيّه دارد . پس : طلب ترك مشتبهى كه استحباب ذاتيّه دارد مولوى است و بر نفس امتثال آن ثواب مترتّب است . * نتيجهء مطلب چيست ؟ اين است كه اگر احتياط به قصد امتثال اين اوامر باشد دو ثواب برآن مترتب است : يك ثواب براى